У Рылях яе называюць проста – Пятроўна. А па пашпарту – Паліна Пятроўна Дубкова. Завітаўшы да жанчыны, каб павіншаваць з юбілеем, адкрываю ў ёй яшчэ столькі цікавых момантаў, якія і без статусу працаўніцы заслугоўваюць таго, каб пісаць і пісаць пра яе. Прыемна, што маёй новай знаёмай пашчасцiла iсцi насустрач 90-й гадавiне жыцця не ў адзiноце, а ў дружнай сям’i. Cакрэтаў даўгалецця, па вялiкім рахунку, няма. Дажыць да такога паважанага ўзросту жанчыне, думаю, паспрыялi моцная сiла духу, дабрыня, памяркоўны, лагодны характар, а яшчэ — самаадданая праца i песні, якія суправаджалі яе на працягу ўсяго жыцця, суцяшалі ў горы i акрылялі ў радасцi...
Настаўніца
па прызванні
і па жыцціЖыццё Паліны Пятроўны, як і многіх вясковых беларускіх жанчын, і простае, і адначасова мудрае. Нарадзілася яна ў шматдзетнай сям’і на гэтай жа зямлі, дзе ўсё ёй міла, знаёма, зраслося з ваколіцамі вёсак Куры, Паўлава.
Навукі даваліся дзяўчынцы лёгка. Да 3 класа вучылася ў Прахораве, у 4 клас пайшла ў школу ў Веллі. Потым адна з вёскі прадоўжыла вучобу ў Клясціцах, штодзённа праходзіла адлегласць у 7 кіламетраў туды і назад. Закончыла васьмігодку і цяжка захварэла менінгітам. Напэўна, у той час мала хто выжываў пасля такой хваробы. А яна выжыла і стала працаваць.
– Я з маленства ў клопатах была, – успамінае Паліна Пятроўна. – Арыштавалі тату, трэба было ісці працаваць, каб дапамагаць сям’і матэрыяльна. У Паўлаве тады арганізавалася школа дапрызыўнікаў і туды патрэбны быў настаўнік. Мне, як самай адукаванай з бліжэйшых вёсак, прапанавалі гэтую пасаду. Я, безумоўна, хвалявалася, бо ў пятнаццаць год выкладаць навукі васямнаццацігадовым хлопцам не кожны бы адважыўся.
Але ў Паліны Пятроўны ўсё атрымалася. І юнакі настолькі добра здалі іспыты, што загадчык аддзела адукацыі прапанаваў дзяўчыне пайсці на курсы настаўнікаў. Туды яе залічылі без іспытаў, і два месяцы наваяўленая настаўніца спасцігала методыкі.
Першае працоўнае месца – Мілавіды, пачатковыя класы. Менавіта там, на настаўніцкай канферэнцыі, пазнаёмілася з Пятром Міронавічам Машэравым. Потым давялося сутыкнуцца з гэтым неардынарным чалавекам праз 2 гады…
Заканчэння першага ў сваёй педагагічнай дзейнасці вучэбнага года маладая настаўніца чакала з асаблівым гонарам, будуючы ўжо грандыёзныя планы на наступны год. Яна была шчаслівая, таму што знайшла справу па душы, змагла дапамагаць сваёй сям’і. Але ўсе планы парушыла вайна…
Партызанскі хлеб
і «калатушка» –
самыя смачныя Сям’я толькі пачала зажывацца ў Паўлаве, як загрымелі выбухі, часцей і часцей да вёскі далятала рэха стрэлаў. У хаце, дзе жыла Паліна з сям’ёй, размясціўся партызанскі штаб. Дзяўчына хацела далучыцца да народных барацьбітоў, але яе не ўзялі, бо ведалі, якую хваробу перанесла. У тыле дапамога руплівай дзячыны аказалася не меней карыснай – выпякала хлеб для партызан, нарыхтоўвала бульбу, вырабляла масла, сушыла грыбы. Нават самую лепшую цёплую вопратку члены яе сям’і падарылі партызанам.
Масла Паліна спачатку вазіла параненым у Даўгабор’е, потым хадзіла да атрада Пятра Машэрава, мяняла сметанковае масла на лекі для паўлаўскіх партызан.
Як цяпер памятае Паліна Пятроўна лістапад 1943 года. Немцы падыходзілі да Паўлава. Прыйшлося адыходзіць у лес, у зямлянкі. Было страшна. Разгараліся кровапралітныя баі, якія не спыняліся ні днём, ні ноччу. Асноўны ўдар прыйшоўся на атрады калінінскіх брыгад Бойдзіна і Гаўрылава. Асабліва цяжка давялося тады атраду Ботава, які абараняў вёску Паўлава ля бальшака Себеж–Полацк, апошняй лініі абароны партызан. Пасля некалькіх паветраных налётаў на вёску карнікі ўвялі ў бой тры танкі і штурмавыя групы аўтаматчыкаў. У партызан жа на гэтым участку знаходзілася адна толькі супрацьтанкавая гармата. У апошнім населеным пункце за вёскай Паўлава, Прохараве, партызан ужо не было. Рады байцоў радзелі. А ўсё, што засталося пасля немцаў ад вёскі – чорнае жудаснае папялішча… Калі ж карнікі адступалі, сваіх параненых яны сабралі ў адной лазні і спалілі.
– Па лесе таксама перыядычна праходзілі аблавы, – расказвае Паліна Пятроўна. – Тата іх нібы адчуваў, нават у снах бачыў. І мы пастаянна пераходзілі з месца на месца – змянілі 6 зямлянак. І нездарма: усе з сям’і засталіся жывыя. Урэзаўся ў памяць і такі выпадак. Ва ўрочышчы Слепіты да вайны была каплічка – там усе хворыя на зрок лячылі вочы. А мы іншы раз з сястрой выходзілі з зямлянкі і бегалі праз вялізную канаву туды збіраць кісліцу. Перапрыгнем – і пабеглі. А вось адна з такіх вылазак магла стаць апошняй. Толькі мы прыбеглі назад у лес, праз гэтую канаву вяртаўся наш сусед-партызан з задання. А тут па дарозе едзе конны атрад немцаў. Пачулі нешта, спыніліся. Адзін з іх прышпорыў каня, каб пераскочыць праз канаву – а той ні ў якую. І так і гэтак – стаіць жывёліна, як укапаная. А потым павалілася на калені і немец праз галаву перакуліўся. Яго таварышы гучна зарагаталі. Тады ён павярнуў назад і не заўважыў схаваўшагася ў хмызняку суседа. А пяццю мінутамі раней нас бы схапілі, не задумваючыся, на тым урочышчы і патрабавалі б весці да зямлянкі…
На месцы спаленага Паўлава пачалі патроху адбудоўваць новыя сядзібы. У тым ліку і сям’я Паліны Пятроўны. Сталі даваць харчовы паёк жытам. Людзі варылі «калатушку» і гэта здавалася ім смачным у параўнанні з травой і ягадамі, якія даводзілася ўжываць у зямлянках. А маладая настаўніца, не дачакаўшыся канца вайны, падала дакументы ў Полацкі педагагічны тэхнікум. Хадзіла пешшу, спыняючыся на начлег у Лісунах. А праз Дрысу перапраўлялася на пароме. Як усе, са слязамі на вачах, сустрэла Вялікую Перамогу.
«Я самая
шчаслівая
жанчына ў свеце!»Дзе толькі не давялося папрацаваць Паліне Пятроўне ў пасляваенны час! У Кавалёўскай пачатковай школе, у Прахораве, Галубове, Валатоўках, Сакалішчы, Лапешчыне, Сінску, Галоўчыцах, Расонах – загадчыцай і настаўніцай. Мяняць працоўныя месцы прыходзілася па той прычыне, што тады адны школы адкрываліся, іншыя закрываліся. Вось з’едзе адна сям’я з вёскі – усё, не камплект у школе, яе закрываюць.
– Мне весела жылося, і тады здавалася, што зусім няцяжка, – гаворыць Паліна Пятроўна. – Гэта цяпер я думаю: як я спраўлялася? Як вытрымлівала бясконцыя пераезды, нагрузкі ў дзве змены? Пераадольваць немалыя адлегласці прыходзілася і калі ў Валатоўках выйшла замуж, нарадзіла сыночка…
Што тычыцца асабістага жыцця, то яно задалося ў жанчыны не адразу. З мужам кахання не атрымалася, і Паліна з маленькім Сярожам вымушана была пераехаць у Расоны. Пазычыла грошай і набыла хацінку. Упраўлялася і з работай загадчыцы дзіцячага сада, і з хворай матуляй, і з гарэзам-сынам. І адкуль толькі сілы браліся? На пенсію пайшла па выслузе год. А іх за плячыма жанчыны нямала – цэлых 40, настаўніцкага стажу. А потым і каханне завітала. Праўда, яно спалохала Паліну Пятроўну, бо кавалер трапіўся значна маладзейшы за яе. Але з “залатымі” рукамі і шчырым сэрцам. Таму заляцанні Васіля Міхайлавіча не засталіся без увагі і ў 1979 годзе зарэгістравалі шлюб. Майстру на ўсе рукі, які мог працаваць за печніка, электрыка, цесляра і сталяра, прапанавалі работу і кватэру ў Полацку. Пажыўшы ў цесных гарадскіх пакоях, Паліна Пятроўна і Васіль Міхайлавіч засумавалі па родных мясцінах. Якраз у той час жадаючым прапанавалі зямлю. Шчаслівая пара аблюбавала Рылі – там і будавалі новую сядзібу. Усё рабілі самі, сваімі рукамі. Дапамагаў сын Сяргей і нявестка Люба. Безумоўна, абжыліся і гаспадаркай – трымалі казу, карову, курэй. Разам працавалі, разам адпачывалі. Любімы занятак у вольны час – рыбалка. Бралі вуды ў рукі і ішлі на возера. Дзіўна, што закінулі гэтую справу толькі два гады назад. Кажуць, цяжка ўжо і рыбачыць. Але градкі спраўна садзяць і дагэтуль – агарод у Рылях 25 сотак!
– Тут я зажыла так шчасліва, як ніколі, – кажа Паліна Пятроўна. – Як у казцы гавораць: “Сталі яны жыць-пажываць, дабра нажываць”. Гэта пра нас з мужам. Мы сапраўды шчаслівыя на сваёй зямельцы, не нарадуемся на сына з нявесткай, унука.
Апошні, дарэчы, спецыяльна прыехаў разам з жонкай з Кітая, дзе зараз працуе, каб павіншаваць любую бабулю. У старых моладзь душы не чуе – паважаюць, цэняць,песцяць, як малых. Чаго ж не жыць і не радавацца?
Іншы раз, завітаюць да настаўніцы былыя вучні. Перабіраюць старыя фотакарткі, расказваюць адзін аднаму ўсё вядомае пра лёсы настаўнікаў і былых вучняў. Згадваюць важныя падзеі і, здавалася б, дробязі з былога жыцця. Вучні і настаўніца гавораць пра лёс кожнага са старога фотаздымка. Ніводнае імя не выпала з памяці педагога.
У планах Паліны Пятроўны – дажыць, як мінімум, да 100 год, бо трэба яшчэ шмат чаго паспець зрабіць. А галоўнае – дачакацца праўнукаў. Вось толькі б здароўе не падкачала.
Прыемна было ўбачыць на стале ў рылёўскай хаце – падшыўку раённай газеты “Голас Расоншчыны”.
– А мы цяпер, – гаворыць Паліна Пятроўна, – іншую прэсу і не чытаем. Усе галоўныя навіны – у любімай газеце. Дзякуй, зрок не падводзіць яшчэ.
…Зацягнулася сёлета каляндарная вясна. Хочацца старым скінуць цёплую вопратку, дыхнуць цёплым паветрам... А мы жадаем юбілярцы доўгага веку ў такім жа добрым стане, далейшага шчасця.
